Ngày 12/4/2025, Viện Khoa học tài nguyên nước đã có buổi đón tiếp và làm việc với Ông Phùng Tiến Đức - Thứ Trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Đoàn Công tác về khoa học công nghệ và lĩnh vực liên quan đến phát triển thủy sản trên sông và hồ chứa.

Tại buổi làm việc, Ông Dương Hồng Sơn - Viện Trưởng Viện Khoa học tài nguyên nước đã trình bày Báo cáo về Khoa học công nghệ và lĩnh vực liên quan đến phát triển thủy sản trên sông và hồ chứa.

Kết quả Khoa học công nghệ và hiện trạng hoạt động

Viện đã có các hoạt động Khoa học Công nghệ hỗ trợ quản lý nhà nước về tài nguyên nước và thực hiện Luật tài nguyên nước, phục vụ xây dựng chính sách; xây dựng và ứng dụng công nghệ tiên tiến hỗ trợ quản lý tài nguyên nước bền vững; dự báo, cảnh báo tài nguyên nước; triển khai các nhiệm vụ về quy trình vận hành liên hồ chứa; hỗ trợ hoạt động hợp tác của Việt Nam tại các lưu vực sông xuyên biên giới cũng như mở rộng hợp tác quốc tế song phương và đa phương  với các quốc gia, tổ chức uy tín trên thế giới.

Ông Nguyễn Anh Đức - Phó Viện trưởng Viện Khoa học tài nguyên nước trình bày một số kết quả bổ sung

Quản lý tài nguyên nước bền vững nhằm nâng cao hiệu quản phát triển thủy sản

Trong thực tế hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ thời gian qua, Viện mặc dù chưa có nghiên cứu chuyên sâu nào trực tiếp liên quan đến thủy sản trên sông và hồ chứa, song cũng đã bước đầu tiếp cận, triển khai một số đề tài nghiên cứu liên quan đến đánh giá giá trị tài nguyên nước trong sản xuất nông nghiệp bao gồm nuôi trồng thủy sản.

Điển hình, tại khu vực ven biển Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), Viện đã ứng dụng công nghệ viễn thám để lập bản đồ các vùng nuôi trồng thuỷ sản và tính toán nhu cầu dùng nước cho nuôi trồng thuỷ sản của các tỉnh ĐBSCL. Đặc biệt, là nghiên cứu xây dựng công cụ phục vụ tính toán thiệt hại đối với nuôi trồng thủy sản do hạn hán, xâm nhập mặn của toàn vùng. Các tính toán này được sử dụng làm cơ sở để xây dựng các giải pháp trữ nước phục vụ cấp nước cho các đối tượng sử dụng nước vào mùa khô, đặc biệt là những năm khô hạn.

Ông Phùng Tiến Đức - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trái) và Ông Dương Hồng Sơn - Viện trưởng Viện Khoa học tài nguyên nước (phải) trong buổi làm việc.

Viện đã tiến hành một số nghiên cứu liên quan đến đánh giá giá trị tài nguyên nước trong sản xuất nôn nghipeej bao gồm nuôi trồng thủy sản. Ví dụ, tại lưu vực sông Vu Gia Thu bồn, giá trị tài nguyên nước trung bình cho nuôi trồng thuỷ sản (bao gồm cả cá rô phi và tôm) tính theo tổng lợi nhuận và lượng nước sử dụng là hơn 9.000đ/m3. Đối với khu vực ven biển ĐBSCL, Viện đã nghiên cứu, đánh giá mức độ thiệt hại của xâm nhập mặn đối với sản xuất tôm.

Bên cạnh đó, Viện cũng đã có một số nghiên cứu liên quan đến chính sách quản lý và giải pháp sử dụng tuần hoàn tài nguyên nước. Đây là một trong những tiền đề quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo liên quan đến tăng cường hiệu quả sử dụng tài nguyên nước và bảo vệ môi trường nước trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi công nghiệp.

Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu đã thực hiện, ông Dương Hồng Sơn cho biết, Viện Khoa học tài nguyên nước cũng đề xuất một số hướng nghiên cứu liên quan đến phát triển thủy sản trên sông và hồ chứa. Trong đó, Viện hướng tới việc nghiên cứu các chính sách dịch vụ chi trả môi trường nước; ứng dụng IoT và AI trong quan trắc tự động giám sát số lượng và chất lượng nước hỗ trợ đánh giá rủi ro và hệ thống ra quyết định, giám sát và tối ưu quy trình tuần hoàn, tái sử dụng nước trong nuôi trồng thủy sản; đồng thời ứng dụng công nghệ RS và GIS trong đánh giá rủi ro tài nguyên nước liên quan đến lũ lụt, hạn hán và xâm nhập mặn. Hai là, xây dựng công cụ phục vụ tính toán thiệt hại đối với nuôi trồng thủy sản do hạn hán xâm nhập mặn của toàn vùng ĐBSCL và các vùng kinh tế khác của Việt Nam theo thời gian thực ứng dụng AI và Blockchain.

Toàn cảnh buổi làm việc

Những định hướng gợi mở

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến chia sẻ, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan và tác động sâu rộng đến mọi mặt đời sống, nền kinh tế và môi trường, chúng ta vừa phải đối mặt với sụt lún đất do mưa lớn, vừa phải chịu thiếu nước nghiêm trọng trong những mùa khô hạn kéo dài. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là ngành thủy sản, tài nguyên nước chính là yếu tố đầu vào thiết yếu.

Ông nhấn mạnh, sự cần thiết của việc phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, lĩnh vực để kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ có thể phát huy tác dụng. Đặc biệt là phải có nghiên cứu tổng thể, chuyên sâu về nhu cầu sử dụng nước, từ đó đưa ra các giải pháp hợp lý cho từng ngành, từng lĩnh vực.

“Chúng ta cần nghiên cứu một cách tổng thể về tổng “cầu” và “cung” của nguồn nước, từ đó đảm bảo nguồn tài nguyên này được phân bổ hợp lý cho tất cả các ngành từ nông nghiệp, thủy sản, thuỷ lợi đến các ngành, lĩnh vực khác.”, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đặt yêu cầu cho Viện Khoa học tài nguyên nước.

Để làm được việc đó, ông đề nghị, Viện cần tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các đề tài khoa học công nghệ, hướng tới những nghiên cứu chuyên sâu phục vụ cho ngành nông nghiệp và môi trường, đặc biệt chú trọng nghiên cứu về nước ngầm, những giải pháp tuần hoàn, tái sử dụng nước trong nuôi trồng thủy sản;…

Thứ trưởng cho rằng, những nghiên cứu của các quốc gia đi trước, chẳng hạn như Pháp, đã chứng minh rằng những công trình nghiên cứu vững chắc, có tầm nhìn xa, đồng thời kế thừa và phát triển những gì đã có sẽ luôn giữ được giá trị qua thời gian. Ông hy vọng, Viện sẽ tiếp tục phát huy tinh thần nghiên cứu khoa học, kế thừa và đổi mới sáng tạo, có giải pháp lâu dài, hiệu quả đảm bảo sự phát triển bền vững nguồn tài nguyên nước quốc gia.

“Tôi tin rằng, kết quả cuối cùng trong nghiên cứu khoa học luôn là sự tổng hòa của những nỗ lực từ nhiều đơn vị khác nhau, và mục tiêu cuối cùng là đưa ra các giải pháp tối ưu nhất cho ngành nông nghiệp và môi trường. Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế đang duy trì mức tăng trưởng cao, khoa học công nghệ sẽ đóng góp xứng đáng vào sự phát triển của ngành trong thời gian tới”, Thứ trưởng khẳng định.